Zijn doopsels en huwelijken van Rent a Priest geldig?

Kerk en Leven 18 januari 2012

Deze maand publiceren de Vlaamse bisschoppen in de bisdombladen een richtlijn om in alle bisdommen op dezelfde wijze te reageren (bij de vraag naar de eerste communie) op doopsels die niet in de katholieke Kerk gevierd werden, maar wel in een andere Kerk of kerkelijke gemeenschap, evenals door rituelenbureaus zoals Rent a Priest.

Rent a Priest is geen Kerk of kerkelijke gemeenschap, zoals gekend in de oecumene. Het is een groepering van vroegere rooms-katholieke priesters en niet-priesters, die religieuze vieringen aanbieden, vooral het doopsel en het huwelijk.

Wat met de geldigheid van deze doopsels? Deze voormalige rooms-katholieke priesters werden gewijd en waren actief in de Kerk. Sommigen gingen echter feitelijk weg uit de Kerk, wat betekent dat ze alle contacten verbraken met hun bisdom of hun religieuze orde. Anderen traden volgens de normen van de Kerk formeel uit en werden gelaïciseerd, wat betekent dat ze hun priestertaken niet meer mogen uitoefenen. Zij blijven bijgevolg priester, maar mogen niet langer sacramenten bedienen, tenzij de biecht horen in stervensgevaar.

Waarom mogen beide categorieën van vroegere priesters geen sacramentele taken meer vervullen? De eerste groep omdat ze alle banden met de Kerk verbraken, de tweede omdat ze officieel hun ambt hebben neergelegd. Soms echter zijn sacramentele handelingen ongeoorloofd, maar niettemin geldig. Een vroegere priester mag niet dopen, maar indien hij dat verbod negeert, doopt hij toch geldig. Een niet-clericus doopt echter altijd ongeldig, tenzij de dopeling in stervensgevaar verkeert.

Het doopsel heeft twee aspecten. Allereerst wordt de dopeling opgenomen onder de volgelingen van Jezus Christus. Het doopsel brengt ook het lidmaatschap van een kerkgemeenschap met zich mee. Een doopheer van Rent a Priest kan dus nooit geldig de opname van een lid in de rooms-katholieke Kerk bewerken. Vandaar dat dit doopsel niet in de parochieregisters kan worden ingeschreven. Dit zou ‘valsheid in geschrifte’ betekenen, want het doopsel vond niet plaats in de parochiegemeenschap.

De dopeling is dus geen lid van de katholieke Kerk, maar zijn of haar ouders (of later de meerderjarige dopeling zelf) kunnen wel vragen om een officiële opname in de Kerk. Na een pastoraal gesprek stuurt de pastoor de gegevens en het doopbewijs naar de bisschop om diens goedkeuring te vragen. Na de opname tijdens een liturgische viering, wordt de naam van de dopeling genoteerd in het doopregister van de woonplaats.

Een vormsel van Rent a Priest kan nooit geldig zijn, omdat alleen de bisschop of een door hem gedelegeerde priester het vormsel mag toedienen.

Wat met de geldigheid van een huwelijksviering die door een voorganger van Rent a Priest wordt geleid? In de Latijnse katholieke traditie zijn de huwenden zelf de bedienaars van het sacrament. Met andere woorden, een priester of diaken ‘assisteert’ en treedt op als eerste getuige. Een priester die is weggegaan of gelaïciseerd, kan nooit de delegatie ontvangen om geldig bij een huwelijk te assisteren.

Het is het eigen recht van de pastoor om te assisteren of hiervoor een andere priester of diaken te delegeren, maar nooit een lid van Rent a Priest. De Organisatie kan bijgevolg nooit geldig optreden bij een huwelijk. Dergelijk huwelijk inschrijven in de parochieregisters mag ook niet. Soms wordt verwezen naar canon 1116 van het Wetboek van Canoniek Recht. In uitzonderlijke gevallen is een huwelijk gesloten met alleen maar twee getuigen geldig: bij stervensgevaar of wanneer binnen een maand geen priester of diaken te vinden is. Dit laatste is in België echter ondenkbaar.

Canon 1112 bepaalt dat, wanneer priesters of diakens ontbreken, de bisschop ook leken kan delegeren om te assisteren bij huwelijken. Dit kan echter slechts na positief oordeel van de bisschoppenconferentie en na toestemming van de Heilige Stoel, wat in België nog nergens werd aangevraagd.

Luc De Fleurquin

hoogleraar emeritus kerkelijk recht

en in het bisdom Antwerpen bisschoppelijk vicaris